Software

Overzicht

Met een laptop ben je natuurlijk niks als je er geen goede software op draait. We moedigen je aan om tijdens je opleiding ervaring op te doen met verschillende besturingssystemen en softwarepakketten, en een open minded attitude te behouden naar nieuwe technologische evoluties toe. Als nieuwkomer kan het aanvankelijk echter moeilijk zijn om je weg te vinden tussen de wildgroei aan beschikbare software. Dit artikel heeft tot doel je wegwijs te maken in de software die beschikbaar is. Het staat je uiteraard vrij om van de aanbevelingen af te wijken. De vaardigheden van een ingenieur overstijgen individuele softwarepakketten, dus als je reeds hetzelfde kan doen met andere software dan diegene die hieronder opgelijst is, dan staat het je vrij om die software te blijven gebruiken.

We zijn er ons van bewust dat de aanschaf van laptop, gereedschap en cursusmateriaal een grote hap heeft genomen uit je studentenbudget. Om onnodige kosten te vermijden, wordt er in de aanbevelingen hieronder gefocust op gratis software die tegelijk ook veilig en gebruiksvriendelijk is.

Besturingssysteem

De belangrijkste keuze die je moet maken is het besturingssysteem (operating system, OS) dat je zal draaien op je laptop. Het aanbevolen besturingssysteem voor het academiejaar 2016-2017 is Linux Mint 18, codenaam "Sarah". Linux Mint is een moderne linuxdistributie die focust op gebruiksvriendelijkheid, met als slogan "from freedom came elegance" (uit vrijheid vloeit elegantie voort). De voornaamste redenen waarom we aan de VUB gekozen hebben voor Linux Mint zijn

  • Gemakkelijk te installeren: installatie verloopt volledig automatisch vanaf DVD of USB-stick (zie hieronder) en neemt slechts enkele minuten in beslag.
  • Gebruiksvriendelijk: de gebruikersinterface is intuïtief opgebouwd, en alle technische details worden achter de schermen afgehandeld.
  • Gratis: Linux is FOSS (free and open source software) en dus gratis te downloaden en te gebruiken zonder enige restricties.
  • Basissoftware aan boord: tijdens de installatie worden softwaretools die je elke dag gebruikt, zoals een webbrowser of tekstverwerker, meteen meegeïnstalleerd zodat je dit nadien niet meer manueel hoeft te doen. Na installatie is Linux Mint dus meteen klaar voor gebruik.
  • Veilig: Linux Mint is quasi immuun voor computervirussen en andere malware, en wordt dus niet onnodig vertraagd door antivirussoftware want die heb je niet meer nodig.
  • Hardware-ondersteuning: de meeste hardware wordt automatisch herkend en ondersteund, zonder dat je daarvoor manueel drivers moet downloaden en installeren.
  • Software repository: naast de standaardsoftware is er een uitgebreide software repository met duizenden gratis softwarepakketten die je in één klik kan downloaden en installeren.
Versies

Linux Mint 18 is beschikbaar in een 32-bit en 64-bit editie. De 64-bit editie draait software sneller, maar je hebt er een 64-bit processorarchitectuur voor nodig. Tegenwoordig zijn alle recente laptops echter 64-bit. Bij twijfel kan je dit checken via het commando

  uname -a

Als er bij processorarchitectuur "i386" staat dan heb je een 32-bit architectuur, staat er "x86_64" dan heb je een 64-bit architectuur.

Daarnaast zijn er ook verschillende desktops beschikbaar voor Linux Mint 18, die grotendeels de look and feel van de gebruikersinterface bepalen. De 4 desktops zijn Cinnamon, KDE, MATE en Xfce, allemaal beschikbaar in zowel 32-bit als 64-bit editie. Qua software zitten er slechts weinig verschillen tussen deze 4 desktops, het komt dus grotendeels neer op persoonlijke voorkeuren. De versie die binnen het Rapptorlab wordt gebruikt is Linux Mint 18 Cinnamon (64-bit editie), waarin ook de demonstraties tijdens de lessen zullen plaatsvinden. In combinatie met de Minty theme, in het bijzonder in Mint-Y-Dark flavor, ziet Linux Mint er awesome uit.

Alternatieven

Als je reeds over een (recente) versie van Linux Mint (17.1 "Rebecca", 17.2 "Rafaela" of 17.3 "Rosa") beschikt, dan hoef je zeker niet te upgraden naar Linux Mint 18 "Sarah". Linux Mint deelt dezelfde code base (waaronder kernel releases) met Ubuntu, en dus kan je gerust ook een recente versie van Ubuntu gebruiken. Let op met Ubuntu 13.04: deze release bevat volgens FOSS guru Richard Stallman spyware, een nadeel dat Linux Mint niet heeft.

Praktisch zal je merken dat de meeste recente Linux distributies bruikbaar zijn, bv. Debian of Arch Linux. We raden deze echter (nog) niet aan omdat demonstraties tijdens lessen en samenwerking met medestudenten nu eenmaal eenvoudiger verlopen als iedereen (ongeveer) op hetzelfde besturingssysteem werkt.

Microsoft Windows

Traditioneel wordt ook het besturingssysteem Micro$oft Windows nog gebruikt, vooral door oudere generaties. Dit besturingssysteem heeft heel wat nadelen ten opzichte van Linux Mint:

  • Het is duur.
  • Het is proprietary, de code base is gesloten en verouderd, waardoor het onbetrouwbaar werkt.
  • Het is vatbaar voor allerhande malware die tot gegevensverlies kan leiden.
  • Het is mist compatibiliteit met hardware en andere besturingssytemen.
  • Het kent verschillende privacyproblemen.

Om deze redenen is het ten zeerste af te raden om Microsoft Windows te gebruiken tijdens je opleiding. Elk jaar weer zijn er studenten die dit toch riskeren, en elk jaar zijn er ook studenten die ermee in de problemen komen: crashes, USB-devices die niet herkend worden, dataverlies door malware, enzovoort. Als je het slachtoffer wordt van bv. ransomware dan wordt je keuze voor Microsoft Windows meteen een dure grap. En als dit de dag voor de deadline van een verslag of paper gebeurt, dan kost je dit uiteraard ook punten.

Je kan Microsoft Windows wel gebruiken voor niet-kritische toepassingen zoals gaming bijvoorbeeld. Als je reeds voor Windows bestaald hebt dan kan je dit blijven gebruiken voor vrijetijdstoepassingen, en Linux Mint in parallel met Windows installeren op dezelfde laptop. Dit heet een dual boot configuratie. De installatieprocedure voor Linux Mint is grotendeels gelijklopend.

Installatie

Als je reeds een oudere versie van Linux Mint gebruikt en wilt upgraden naar Linux Mint 18 dan kan dit rechtstreeks via de Update Manager. Alle data blijft behouden.

Als je Linux Mint wilt installeren vanaf een blanco laptop (zonder besturingssysteem) of een laptop met bestaand besturingssysteem wilt upgraden naar Linux Mint, dan moet je hiervoor eerst het installatiemedium downloaden (ISO). Kies je processorarchitectuur en desktop, we raden Linux Mint 64-bit met Cinnamon desktop aan. Aangezien recente laptops vaak een optische drive missen, verloopt installatie van Linux Mint tegenwoordig meestal via een USB-stick. Je hebt hiervoor een USB-stick nodig met een capaciteit van ten minste 4 GB. Let op: alle data op deze USB-stick zal gewist worden, dus maak back-ups indien nodig.

De eerste stap is het installatie ISO naar de USB-stick te schrijven. Als je laptop nog geen besturingssyteem heeft, dan moet je deze stap op een andere laptop of pc uitvoeren. Afhankelijk van het besturingssysteem op die laptop of pc verloopt de procedure net iets anders. Google kan je helpen om het juiste stappenplan te vinden.

Als je de USB-stick inplugt en de laptop herstart, dan zal automatisch vanaf de USB-stick geboot worden. Als de laptop niet boot vanaf USB-stick (je krijgt typisch foutmeldingen als no bootable medium detected o.i.d.) dan moet je je BIOS/UEFI configuratie aanpassen. Hiervoor consulteer je de handleiding van je laptop. Eens de laptop start vanaf de USB-stick, dan verschijnt het Linux Mint logo op het scherm en volg je de stappen om het besturingssyteem te installeren op je harde schijf. Afhankelijk van je laptop duurt dit tussen 5 minuten en 30 minuten.

Als je laptop over een SSD (solid state drive) beschikt dan raden we aan om Linux Mint daarop te installeren. Linux Mint 18 ondersteunt SSD acceleratie, en het besturingssysteem zal aanzienlijk sneller lopen op een SSD dan op een klassieke (= magnetische) harde schijf. Tools zoals gparted kunnen helpen om fysieke schijven op te splitsen in meerdere logische partities, en de nodige ruimte vrij te maken. Een SSD is per GB opslagcapaciteit duurder dan een harde schijf, dus we raden aan deze enkel te gebruiken voor het besturingssyteem zelf en de veelgebruikte programma's. Je documenten, projecten, downloads e.d. plaats je beter op je harde schijf.

Je kan meerdere Linuxdistributies, en zelfs verschillende versies van Linux Mint, naast elkaar installeren op dezelfde laptop op voorwaarde dat ze allemaal hun eigen partitie aan vrije ruimte krijgen. Er zal dan automatisch een boot menu (startmenu) worden weergegeven bij het opstarten van je laptop, waarin je het gewenste besturingssysteem kan kiezen. Het standaard besturingssyteem is meestal hetgene dat je laatst hebt toegevoegd. De procedure om Linux Mint te installeren naast Windows, Solaris, BSD of OSX is gelijkaardig.

Let op: als je Linux Mint installeert op een laptop waar reeds data opstaat die je zeker niet wilt verliezen, dan moet je goed opletten op welke schijf je Linux Mint installeert. Consulteer bij twijfel één van de docenten, vraag raad aan de ICT-dienst, of vraag je medestudenten om hulp en advies via Slack.

Programma's

In wat volgt wordt ervan uit gegaan dat je een recente versie van Linux Mint (17.1, 17.2, 17.3 of 18) of Ubuntu draait.

Standaardsoftware

Samen met het besturingssyteem Linux Mint wordt heel wat software die je veel zult nodig hebben, automatisch meegeïnstalleerd. Deze software is dus meteen klaar voor gebruik.

  • LibreOffice Suite: omvat tekstverwerker, spreadsheetsoftware en programma om slides mee te maken. Deze software zal je uitvoerig gebruiken in de labo's Basiselektronica om meetresultaten te verwerken en laboverslagen op te stellen.
  • Firefox: een webbrowser die je volledig kan aanpassen aan eigen smaak via tal van plug-ins. We raden o.a. Adblock Plus, BetterPrivacy, Ghostery, HTTPS Everywhere, WOT en Zotero aan als plug-in set.
  • Thunderbird: een e-mail client waarmee je rechtstreeks je VUB e-mails kan downloaden, lezen en beantwoorden. We raden de Lightning plug-in aan waarmee je ook je kalender kan beheren, en o.a. de Academische kalender en Fablabkalender kan raadplegen.
  • Transmission: een torrent client waarmee je grote bestanden kan uitwisselen met je medestudenten.
  • Pidgin: een IM-client waarmee je met je medestudenten kan communiceren over minder serieuze onderwerpen, alles wat m.a.w. niet op Slack thuishoort. Je kan rechtstreeks inloggen met je XMPP-account net zoals in Jitsi.
  • Gimp: een grafisch pakket om foto's te bewerken voor laboverslagen of oscilloscoopscreenshots mee bij te werken.
Extra software

Buiten de standaardsoftware hierboven, zijn er nog enkele softwarepakketten die specifiek voor ingenieurs of informatici bedoeld zijn, en dus niet standaard in Linux Mint zitten. Hieronder wordt een overzicht gegeven van deze software, hoe je ze kan downloaden en installeren.

  • Atom: een teksteditor met code highlighting waarin je gemakkelijk broncode in diverse programmeertalen kan bewerken.
  • Arduino IDE: software tool chain en IDE (integrated development environment) voor het Arduino microcontroller ecosysteem.
  • Slack: IRC client waarmee je in team kan samenwerken, of per vak kan deelnemen aan discussies of vragen stellen. Heeft een eigen pagina met praktische details.
  • OwnCloud: client waarme je toegang hebt tot 4 GB cloud storage op de VUB server. Heeft een eigen pagina met praktische details.
  • VMWare: gespecialiseerde virtualisatiesoftware waarmee je andere besturingssystemen kan draaien onder beheer van Linux Mint.
  • Inkscape: grafische editor voor vectorafbeeldingen, bv. om schakelschema's van hoge kwaliteit te tekenen voor technische rapporten of thesissen.
  • TexMaker: gespecialiseerde teksteditor voor gevorderde technische documenten met veel afbeeldingen en formules zoals laboverslagen, rapporten, thesissen etc. De VUB organiseert jaarlijks een workshop rond TeX waarop je je gratis kan inschrijven.

Inkscape en TexMaker kan je meteen installeren via de Software Manger van Linux Mint. Voor de andere software (Atom, Arduino IDE, Slack, OwnCloud, VMware) zijn de software versies in de Universe ietwat verouderd, en daarvoor installeer je dus bij voorkeur direct de laatste versie van de respectievelijke websites.

Virtualisatie

Voor sommige vakken zal je met software moeten werken die om historische redenen enkel onder andere besturingssytemen draait, zoals bv. Micro$oft Windows. Deze besturingssystemen zijn minder betrouwbaar als Linux Mint, ondersteunen hardware minder goed, en de installatieprocedures ervan zijn complex. Om te vermijden dat je die ook zou moeten installeren op je laptop, hebben we reeds een gevirtualiseerde omgeving hiervoor voorzien. Met de nodige virtualisatiesoftware (VMWare Workstation 12 Player, zie hierboven) kan je deze besturingssystemen dan in een soort van "zandbak modus" (sandbox mode) draaien onder beheer van Linux Mint. In de praktijk draait de zogenaamde "gast" (guest operating system) dan in een venster zoals alle andere programma's. En mocht het vastlopen, dan kan je het gewoon herstarten zoals alle andere programma's. Linux Mint handelt de controle over de hardware af, en daarom werkt zo'n gevirtualiseerd besturingssysteem ook op alle hardware, ongeacht welk type laptop je gebruikt. Je kan dus besturingssystemen draaien die normaal gezien niet mogelijk zouden zijn op jouw hardware.

Om de procedure zo eenvoudig mogelijk te maken, hebben we reeds een gevirtualiseerde versie van het besturingssysteem Microsoft Windows 7 voorzien, waarop alle software waarmee je in het 1e jaar te maken zal krijgen reeds geïnstalleerd staat (CircuitMaker, Autodesk Inventor, en Visual Studio). Zo'n gevirtualiseerd besturingssysteem bestaat uit een virtuele harde schijf die in een bestand verpakt zit, en nog enkele configuratiebestanden. Je kan het hele pakket rechtstreeks downloaden (opgelet: 10 GB) of je kan het downloaden als torrent (aanbevolen).

Na de download pak je het bestand uit en open je de map met VMware. Klik op de "Play" knop om het virtuele besturingssysteem op te starten. Tijdens de lessen Informatica en Wekkerproject, waarin je dit image zult gebruiken, krijg je er ook meer informatie over. Omwille van de grootte van het image download je dit best op de campus, waar de internetverbinding snel is.